środa 27 października, 2021

Mimo, że edukacja Montessori oparta jest na wolności i decyzyjności dziecka, nie oznacza to, że nie ma w niej żadnych zasad i struktur. Wręcz przeciwnie – lata badań twórczyni tej metody, Marii Montessori, doprowadziły do wykształcenia pewnego zbioru informacji, który pomaga rodzicom postępować w sposób wspierający rozwój ich pociech i budujący pozytywne relacje między członkami rodziny oraz w większych grupach społecznych. Znajomość podstaw pozwala tworzyć wspierające otoczenie i atmosferę w duchu montessoriańskiego podejścia do nauki i dorastania.

Maria dzieliła dzieciństwo na okresy, w których potrzeby malucha zmieniały się, ale wspólnym mianownikiem pozostawało budowanie zaufania pomiędzy rodzicem a dzieckiem. Rodzic miał być towarzyszem dziecka, zamiast na siłę narzucać mu, co powinno robić. Poniżej omawiamy najważniejsze koncepcje wchodzące w skład metody Montessori i kształtujące jej ramy. Wiedza ta pozwoli rodzicom, nauczycielom i innym osobom pracującym z dziećmi zrozumieć, w jaki sposób mogą przyczynić się do ich rozwoju i wspierać je w odpowiedni sposób.

Dlaczego edukacja jest tak ważna według Montessori?

Maria Montessori jak nikt inny wierzyła w potencjał każdego dziecka. Wyróżniało ją coś, czego brakuje wielu współczesnym nauczycielom. Uważała, że jeżeli okażemy małemu człowiekowi szacunek, otwartość i pomoc w eksploracji świata, wówczas rozwój będzie przebiegał harmonijnie, a jego potencjał będzie miał szansę wybrzmieć w pełnej okazałości.

Potrzeby naszych pociech wydawać się mogą oczywiste, jednak nie każdy rodzic czy nauczyciel posiada wiedzę na ich temat. Oprócz miłości i bliskości z najbliższymi, poczucia wspólnoty, czy odkrywania świata na swoich zasadach, dzieci chcą również budować swoją niezależność, czerpać radość z nauki nowych rzeczy i koncentrować się na nich w spokoju i bez przeszkód. Dzięki poniżej opisanym elementom metody Montessori, zrealizowanie tych potrzeb będzie możliwe, a co więcej – przyniesie ogrom korzyści dziecku.

20210429_123136(2)

Wolność dziecka jako jednostki

Według Marii Montessori, każdy człowiek posiada własną, wewnętrzną mapę rozwoju, którą powinien odkrywać bez zakłóceń ze strony otoczenia. Dziecko musi poruszać się w odpowiednio przygotowanej przestrzeni – tak, aby mogło swobodnie wybierać aktywności, które podejmuje.

Niezwykle istotne w metodzie Montessori jest pojęcie wolności. Według autorki, wymaga ona pewnych granic. Możliwość robienia wszystkiego, na co ma się ochotę (bez ograniczeń), postrzegana przez nią była jako gorsza niż brak wolności w ogóle. Rolą dorosłego jest wskazać dziecku, że każdy jego czyn ma konsekwencje oraz wydzielić mu przestrzeń, w której obrębie będzie mogło swobodnie się poruszać. Pomocne jest ustalenie jasnych, niezmiennych zasad oraz przypominanie dziecku o znanym fakcie: “Twoja wolność kończy się tam, gdzie zaczyna się wolność innego człowieka.”

Na początku życia maluch jest zależny od swojego dorosłego opiekuna, który powoli pomaga budować mu autonomię. Wolność nie oznacza, że nie możemy dziecku proponować pewnych rzeczy, czy że nie powinniśmy zwracać na nie uwagi. To balans pomiędzy działaniem samemu a uzależnieniem od innych. W środowisku Montessori (czy to w klasie, czy w domu), to dziecko decyduje, co będzie robić w danej chwili, z kim będzie daną czynność wykonywać i w jakim miejscu będzie się wtedy znajdować.

Swobodny rozwój, ruch i komunikacja

Wydaje się oczywiste, że potrzeby każdego dziecka różnią się, nawet jeżeli są w podobnym momencie życia.  Warto udostępnić im interesujące materiały Montessori, aby mogły wybierać to, co akurat je zainteresuje. W ten sposób kształtują swoje upodobania i odkrywają nowe umiejętności. Każdy maluch jest inny – jeden będzie długo się zastanawiał, zanim wybierze pomoce naukowe, inny szybko podejmie decyzję. Wszystko zależy od momentu rozwoju, osobowości, ale również pory dnia czy ogólnego samopoczucia.

Zasady przewidują, że dziecko będzie szanować materiały, z którymi pracuje oraz że odniesie je na miejsce, gdy będzie chciało zakończyć aktywność. Musi także mieć poszanowanie dla kolegów i koleżanek, a co za tym idzie – nie zabierać pomocy, z których korzysta inne dziecko. To samo tyczy się przerywania rozmów dzieci z nauczycielem czy pomiędzy sobą. Komunikacja jest jak najbardziej dozwolona, ale opiera się na szacunku dla innych – dlatego dzieci powinny rozmawiać po cichu i nie przerywać innym maluchom, gdy te skupione są na nauce. Takie podejście kształtuje dobrą atmosferę w grupie.

Podobnie wygląda kwestia poruszania się w sali. Powinno być ono zrównoważone, a używanie przedmiotów nie może generować nadmiernego hałasu. W klasie kładzie się nacisk na koncentrację, a każda obecna osoba (czy to duża, czy mała) musi brać pod uwagę, że może przeszkadzać innym. Dlatego dzieci rozwijające się w duchu Montessori panują nad sobą i łatwiej im skoncentrować się na wykonywanych zadaniach.

20211003_175128(1)
IMG-20210803-WA0000

Dyscyplina pochodząca z wnętrza

Samodyscyplina to koncepcja łącząca się bezpośrednio z wolnością w rozumieniu montessoriańskim. Zamiast biernie czekać, aż dorosły (rodzic lub nauczyciel) skoryguje błędy popełnione przez dziecko, powinno ono samo dokonywać korekty i podejmować kolejne aktywności. Tradycyjne podejście rodzi w dzieciach bierność i uzależnienie od zewnętrznej kontroli.

System oceniania znany z klasycznych szkół jest niezwykle szkodliwy dla psychiki dziecka. W końcu rozwój i nauka mają pomagać maluchowi stawać się coraz lepszym. Tymczasem oceny, przekreślanie błędnie wykonanych zadań czy zaznaczanie ich trwałym, czerwonym długopisem oznacza, że dziecko robi coś źle. Tak jednoznaczne podejście sprawia, że młody człowiek nie czuje się bezpiecznie i odechciewa mu się próbować. Materiał Montessori posiada wbudowaną kontrolę błędu, która pozwala mi na samodzielną autokorektę. Nie musi czekać, aż dorosły ocenić efekt jego pracy.

Wiele osób w dzisiejszych czasach ma problem z porażką – nie traktuje jej jako kolejnego kroku na drodze do sukcesu, a jako coś bardzo złego, stanowiącego o ich wartości. W Montessori jest wręcz odwrotnie. Docenia się wykonaną pracę i wysiłek w nią włożony. Nie chodzi o to, aby za wszelką cenę unikać błędów, ale aby w każdym z nich dostrzegać naukę. To prawdziwy sposób na rozwój.

Materiały Montessori – klucz do dobrego rozwoju

Dzięki materiałom Montessori, które skonstruowano w odpowiedni sposób, dziecko może samo weryfikować, czy osiągnęło zamierzony cel, czy też musi zmienić kierunek swoich działań. Dorośli powinni je w tym wspierać poprzez pozytywne komunikaty, jednak nie powinny to być pochwały typu “Jesteś taki mądry”, a raczej zachęta do odczuwania dobrych emocji związanych z sukcesem w pracy z danym materiałem (“Możesz teraz czuć satysfakcję i radość z dobrze wykonanego zadania”).

Warto jeszcze zwrócić uwagę na aspekt indywidualnych działań każdego dziecka. Jest on niezwykle istotny, dlatego zazwyczaj jeden rodzaj pomocy jest wykorzystywany przez jedno dziecko w danym czasie. Każdy maluch ma także inne tempo uczenia się. Tym bardziej, gdy mówimy o nauce w duchu Montessori, gdzie stawia się na doświadczanie i dużą samodzielność dziecka.

IMG-20210629-WA0023

Dostosowywanie otoczenia

Wydawanie komend, takich jak polecenia i zakazy, nie wpływa dobrze na dziecko. Zamiast tego możemy po prostu kształtować otoczenie tak, aby maluch zachowywał się w odpowiedni sposób. Dziecko odczuwa ogromny wpływ wszystkiego, co je otacza i wszystkich osób, z którymi ma kontakt. Chłonie to, co widzi i reaguje w adekwatny sposób.

Chcesz, aby pociecha mówiła cicho i spokojnie? Rób to samo. Marzysz, aby po powrocie do domu odkładała kurtkę i buty na miejsce? Stwórz dedykowaną dla niego przestrzeń, aby mogło to robić – szafy i wieszaki dorosłych będą dla niego niewygodne i niemożliwe do swobodnego użytkowania. Lepiej postawić na małą szafeczkę i wieszak, które będą dopasowane do dziecięcego wzrostu.

Propozycja lub sugestia jakiegoś zachowania to klucz do zmiany. Nikt nie lubi krzyku, nakazów i wymagania niemożliwego. Takie podejście buduje też zaufanie i szacunek, bo dziecko chce skorzystać z zaproponowanych mu rozwiązań. Nie stawia oporu i nie robi na przekór.

Klasy i przestrzenie domowe w duchu Montessori są uporządkowane i zachęcają do nauki. To dorośli muszą zadbać, aby otoczenie dziecka właśnie takie było. Oznacza to odpowiednie zaprojektowanie go, a później pokazywanie dziecku, jak ważna jest czystość, organizacja i uszanowanie granic innych.

Kilka konkretnych rad, które pomogą Ci kształtować otoczenie w stylu Montessori

Jeżeli chcesz zaprosić pedagogikę Montessori do swojego domu, warto zainspirować się wyglądem klas w przedszkolach czy szkołach prowadzonych w tym systemie. Materiały edukacyjne, których używają tamtejsi pedagodzy, są dopasowane do poziomu uczniów tak, aby były wyzwaniem, ale nie zniechęcały ich przez swój poziom trudności.

Narzędzia wszelkiego rodzaju są dopasowane do rozmiaru dziecięcych rączek i umiejscowione tak, aby był do nich łatwy i swobodny dostęp. Ozdoby, takie jak rośliny czy obrazy, wiszą na wysokości oczu maluchów. Dąży się do tego, aby przestrzeń była piękna, funkcjonalna i zorganizowana. Prostota i minimalizm są w cenie, gdyż zbyt duża ilość bodźców może rozpraszać.

więcej przeczytasz tutaj.

e6086c7ba2fa59553d156646243e39b2

Rozwój oparty na doświadczeniu

Nauka to proces stopniowy, a materiały Montessori są przygotowane tak, aby dziecko mogło krok po kroku odkrywać różne rodzaje doświadczeń i rozumieć różne idee, łącznie z abstrakcyjnością pewnych zjawisk. Te pomoce edukacyjne mają długofalowy wpływ na rozumienie świata i późniejsze poszerzanie inteligencji malucha.

Istotnym elementem, który tak bardzo różni montessoriańskie materiały od klasycznych podręczników czy zabawek, jest namacalność każdej porcji wiedzy, z jaką styka się dziecko. To naprawdę pomaga lepiej zrozumieć koncepcje takie jak na przykład matematyka. Doświadczenia zmysłowe mają kolosalne znaczenie, gdyż to właśnie z ich pomocą poznajemy świat.

Dla dzieci istotą ich rozwoju jest doświadczanie. Każda czynność musi mieć swój cel, a wtedy zaangażowanie rośnie. Dlatego nasze pociechy tak chętnie angażują się w obowiązki domowe. Wiedzą, że wykonanie ich ma konkretne następstwa i przysługuje się ogólnemu dobru. Wystarczy pokazać maluchowi daną czynność krok po kroku, a potem pozwolić mu ją powtarzać i reagować na nieprzewidziane sytuacje. Za każdym razem będzie ono zastanawiać się, jak uniknąć błędów i lepiej wykonać daną czynność.

W ten sposób dzieci rozwijają również myślenie koncepcyjne – wysuwają hipotezy, aby potem je potwierdzić lub obalić. Dedukują, czy ich działania mają pozytywny, czy też negatywny wpływ na wynik danej pracy. A angażując się w wykonywane przez siebie czynności, dziecko uczy się koncentracji i trzyma emocje na wodzy, gdyż chce doprowadzić je do końca. Uczy się, jak reagować i dostosowywać się do różnych warunków.

3 etapy rozwoju inteligencji dziecka

Według Marii Montessori, te trzy kroki prowadzą do zrównoważonego rozwoju inteligencji dziecka:

– faza przygotowania bezpośredniego, czyli zbieranie informacji i zapamiętywanie ich, aby potem wykorzystać je w działaniu,

– faza poznawcza mająca miejsce w czasie wykonywania danej czynności,

– faza nabywania wiedzy, która jest niewidoczna dla innych i niemożliwa do przewidzenia przez dziecko – to taki moment “eureka”, gdzie zdaje sobie ono sprawę, że już wie, jak coś działa.

Podsumowując

Chcąc wspierać dziecko w jego rozwoju, warto postępować zgodnie z powyższymi filarami edukacji Montessori. Zapewniać mu wolność wyboru, co przyczyni się do kształtowania koncentracji i samodyscypliny. Dawać mu możliwość ekspresji poprzez ruch, komunikację i pracę z aktywnościami, które je interesują. Tworzyć dla niego otoczenie sprzyjające nauce, zabawie i różnego rodzaju działaniom, przy jednoczesnym poszanowaniu granic innych ludzi.

Montessori uważała, że edukacja to “pomoc w życiu” i z pewnością miała rację. Rozwój dostosowany do tempa i możliwości dziecka sprawia, że nabiera ono pewności siebie i uczy się życia w społeczeństwie, dzięki czemu może osiągać sukcesy osobiste i dobrze radzi sobie z ewentualnymi trudnościami. Pewne jest, że każdy rodzic marzy o takiej przyszłości dla swoich pociech. Zachęcamy do wychowywania ich w duchu Montessori, aby wydobyć ich pełny potencjał i zapewnić im możliwości, o których marzą.

aleastudio

error: Content is protected !!